Ile wynosi odprawa emerytalna? Zasady przyznawania świadczenia

Odprawa emerytalna wynosi co najmniej równowartość jednomiesięcznego wynagrodzenia i przysługuje pracownikowi, którego umowa o pracę kończy się w związku z przejściem na emeryturę lub rentę. Sprawdź, kto otrzyma świadczenie, jak ustalić jego wysokość i kiedy pracodawca powinien wykonać przelew.

Odprawa emerytalna – komu przysługuje?

Prawo do odprawy wynika z art. 92¹ Kodeksu pracy. Świadczenie ma charakter powszechny, dlatego obowiązuje także małych i prywatnych pracodawców.

Aby pracownik nabył prawo do wypłaty, muszą wystąpić jednocześnie trzy okoliczności:

1. pracownik ma prawo do emerytury lub renty,
2. stosunek pracy ustał,
3. zakończenie zatrudnienia pozostaje w związku z przejściem na emeryturę lub rentę.

Samo osiągnięcie wieku emerytalnego nie wystarcza. W Polsce powszechny wiek emerytalny wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn, lecz po jego osiągnięciu można nadal pracować bez natychmiastowej wypłaty odprawy.

Znaczenie może mieć sposób zakończenia umowy. Świadczenie jest możliwe zarówno przy wypowiedzeniu przez pracownika, wypowiedzeniu przez pracodawcę, jak i porozumieniu stron, jeżeli przyczyna rozwiązania zatrudnienia wiąże się z przejściem na emeryturę lub rentę.

Odprawa emerytalna nie przysługuje za samo osiągnięcie wieku emerytalnego. Warunkiem jest ustanie stosunku pracy związane z przejściem na emeryturę lub rentę.

Ile wynosi odprawa emerytalna?

Ustawowe minimum to jednomiesięczne wynagrodzenie. Wysokość nie zależy od stażu pracy ani od liczby lat przepracowanych u konkretnego pracodawcy.

Pracodawca może jednak przyznać wyższą kwotę. Takie rozwiązania bywają zapisane w regulaminie wynagradzania, układzie zbiorowym pracy, umowie o pracę albo przepisach szczególnych dotyczących danej grupy zawodowej.

Jak obliczyć podstawę odprawy emerytalnej?

Odprawę ustala się według zasad stosowanych przy obliczaniu ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. W praktyce trzeba rozdzielić składniki stałe, zmienne i wypłacane za dłuższe okresy.

Stałe składniki wynagrodzenia

Stałe elementy przyjmuje się w wysokości należnej w miesiącu nabycia prawa do odprawy. Mogą to być pensja zasadnicza, dodatek funkcyjny, dodatek stażowy albo stała premia regulaminowa.

Zmienne składniki wynagrodzenia

Składniki zmienne wypłacane za okresy nie dłuższe niż miesiąc co do zasady uwzględnia się jako średnią z trzech miesięcy poprzedzających miesiąc nabycia prawa do odprawy. Dotyczy to między innymi prowizji, wynagrodzenia za nadgodziny i dodatków za pracę nocną.

Jeżeli wysokość wypłat wyraźnie się zmienia, można zastosować średnią z 12 miesięcy. Premie kwartalne i roczne rozlicza się proporcjonalnie do okresu, którego dotyczą.

Przykładowo pracownik otrzymuje pensję zasadniczą 5000 zł brutto, stały dodatek funkcyjny 700 zł oraz średnią z dodatków zmiennych w wysokości 260 zł. Ustawowa odprawa wyniesie 5960 zł brutto, o ile przepisy zakładowe nie przewidują wyższego świadczenia.

Jakie wynagrodzenie nie zwiększa odprawy?

Podstawa odprawy nie obejmuje każdej wypłaty otrzymanej przez pracownika. Znaczenie ma charakter danego świadczenia oraz sposób, w jaki jest ono uwzględniane przy ekwiwalencie urlopowym.

• nagrody jubileuszowe,
• świadczenia z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych,
• ekwiwalenty za pranie odzieży roboczej,
• odprawy wypłacane z innych przyczyn, na przykład z tytułu zwolnień grupowych.

Premie uznaniowe wymagają indywidualnej oceny. Jeżeli pracodawca przyznaje je całkowicie dobrowolnie i bez mierzalnych zasad, nie zawsze wejdą do podstawy. Regularna premia wynikająca z regulaminu może być traktowana inaczej.

Czy rodzaj umowy wpływa na prawo do odprawy?

Pracownik zatrudniony na umowę o pracę może otrzymać odprawę niezależnie od tego, czy umowa była zawarta na czas określony, nieokreślony czy próbny. Wymiar etatu nie odbiera prawa do świadczenia, ale wpływa na jego kwotę, ponieważ podstawą jest wynagrodzenie należne przy danym etacie.

Inaczej wygląda sytuacja osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło albo kontraktu B2B. Kodeks pracy nie gwarantuje im odprawy emerytalnej. Takie świadczenie może wynikać wyłącznie z treści zawartej umowy lub dobrowolnego porozumienia.

Kiedy odprawa nie przysługuje?

Świadczenie jest jednorazowe. Osoba, która otrzymała już odprawę emerytalną albo rentową, co do zasady nie nabywa do niej ponownie prawa po kolejnym zatrudnieniu.

Odprawy nie wypłaca się również wtedy, gdy pracownik nadal pozostaje w zatrudnieniu albo rozwiązał umowę z przyczyny niezwiązanej z przejściem na emeryturę. Dotyczy to także sytuacji, w której po ustaniu umowy pobiera świadczenie przedemerytalne lub rentę rodzinną, jeżeli nie doszło do przejścia na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy.

Jeżeli pracownik pracuje u kilku pracodawców i wszystkie stosunki pracy rozwiązuje w związku z przejściem na emeryturę tego samego dnia, mogą powstać szczególne zasady dotyczące wypłaty odprawy. Przy wątpliwościach warto sprawdzić dokumentację zatrudnienia i podstawę prawną odejścia.

Kiedy pracodawca wypłaca odprawę?

Odprawa powinna zostać wypłacona najpóźniej w dniu ustania stosunku pracy. W firmach, w których rozliczenia odbywają się w określonym terminie, przelew może zostać wykonany w najbliższym terminie wypłaty, jeżeli nie narusza to praw pracownika.

Opóźnienie może spowodować obowiązek zapłaty odsetek ustawowych. Pracownik ma również możliwość dochodzenia niewypłaconej lub zaniżonej kwoty przed sądem pracy, a naruszenie przepisów może zainteresować Państwową Inspekcję Pracy.

Odprawa emerytalna jest wypłacana tylko raz, ale pracodawca nie może pomniejszyć jej ustawowego minimum ani zastąpić jej innym świadczeniem.

Jak rozliczyć podatek i składki?

Odprawa emerytalna stanowi przychód ze stosunku pracy. Co do zasady podlega więc opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Świadczenie nie jest natomiast podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne ani zdrowotne. Pracodawca nie powinien naliczać od niego składek emerytalnych, rentowych, chorobowych, wypadkowych ani zdrowotnej.

W określonych przypadkach zastosowanie może mieć ulga dla pracujących seniorów. Jeżeli pracownik spełnia jej warunki, odprawa może zostać objęta zwolnieniem z PIT. Ocena zależy od indywidualnej sytuacji podatnika i złożonych oświadczeń.

Jak sprawdzić, czy odprawa została naliczona prawidłowo?

Pracownik powinien porównać kwotę brutto z umową, regulaminem wynagradzania i dokumentem potwierdzającym rozwiązanie stosunku pracy. Warto także sprawdzić, czy uwzględniono regularne dodatki oraz zmienne składniki z właściwego okresu.

Przy weryfikacji rachunku pomocne będą:

• ostatnie odcinki wynagrodzenia,
• regulamin wynagradzania lub układ zbiorowy,
• ewidencja nadgodzin i dodatków,
• informacja o okresie przyjętym do obliczenia średniej.

Jeżeli wypłata jest zaniżona, pracownik może zażądać od pracodawcy pisemnego wyjaśnienia i korekty. Roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się co do zasady po trzech latach od dnia, w którym stały się wymagalne.